همو گويد : اين گفته‌ى خداى متعال كه : وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ « 1 » « هر جا رو بگردانيد ، پس همان‌جا روى خدا است » با اين فرموده كه وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ « 2 » « و هر جا بوديد ، روى خود را سوى آن ( مسجدالحرام ) بگردانيد » نسخ شده است . از ديدگاه عطاء خراسانى اين سخن از ابن‌عباس است كه گفته : اولين آيه‌اى كه از قرآن نسخ شد ، مسأله‌ى قبله بود . « 3 » شيخ كلينى : يكى از اصحاب ما به شكل مرسَل چنين روايت كند : اولين آيه‌اى كه در تحريم خمر نازل شد اين بود : يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما « 4 » « از تو در باره‌ى شراب و قمار مىپرسند . بگو در آن دو گناه بزرگى است و سودهايى براى مردم ، ولى گناه آن دو از سودشان بيشتر باشد » . چون اين آيه فرود آمد ، مردم تحريم شراب و قمار را احساس كردند و دانستند كه گناه از چيزهايى است كه بايد از آن پرهيز كرد . خداوند عزوجل در اين آيه از هر جهت حرمت را بر آنان بار نكرد ؛ زيرا فرمود : « و سودهايى براى مردم دارند » . آن‌گاه خداوند متعال اين آيه را نازل فرمود : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ( 90 ) « 5 » « همانا شراب و قمار و بت‌ها و تيرهاى قرعه پليد باشند و از كار شيطان ؛ از آن‌ها بپرهيزيد ، شايد رستگار شويد » . پس اين آيه شديدتر از آيه‌ى اول و تحريم آن محكم‌تر بود . آيه‌ى سوم از اين هر دو آيه محكم‌تر بود كه فرمود : إِنَّما يُرِيدُ الشَّيْطانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ

--> ( 1 ) . بقره 115 ( 2 ) . بقره 144 ( 3 ) . اسباب النزول 42 ( 4 ) . بقره 219 ( 5 ) . مائده 90 .